'ਪਗਡੰਡੀਆਂ'-ਪੰਜਾਬੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ
ਮੀਲ-ਪੱਥਰ
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਲਿਖਣਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਇੱਕ
ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਕਾਰਜ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਲੇਖਕ ਲਈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ
ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਬਚਿੰਤ ਕੌਰ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ 'ਪਗਡੰਡੀਆਂ' ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚਰਚਿਤ, ਬੇਬਾਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ
ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਵਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੈ,
ਸਗੋਂ ਇਹ ਵੀਹਵੀਂ
ਸਦੀ ਦੇ ਉੱਤਰਾਰਧ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਨ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਦੇ ਅਸਾਧਾਰਨ ਸੰਘਰਸ਼, ਉਸਦੀ ਹੋਂਦ ਦੀ ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਬੰਧਨਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸੁਤੰਤਰ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣ ਦੀ
ਇੱਕ ਜਿਊਂਦੀ-ਜਾਗਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਹੈ। ਬਚਿੰਤ ਕੌਰ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਤੀਤ ਨੂੰ
ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਲਿਪਾ-ਪੋਚੀ, ਡਰ ਜਾਂ ਪਰਦੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ
ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਸਿਰਲੇਖ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕਤਾ
ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ 'ਪਗਡੰਡੀਆਂ'
ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ
ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਰਥਪੂਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਹੈ। 'ਪਗਡੰਡੀ'
ਉਸ ਕੱਚੇ, ਤੰਗ ਅਤੇ ਬਿਖੜੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਬਣੇ-ਬਣਾਏ ਪੱਕੇ ਹਾਈਵੇਅ ਵਾਂਗ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ
ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਜੰਗਲਾਂ, ਝਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਛਾਪ ਨਾਲ ਬਣਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਲੇਖਕ ਦਾ ਜੀਵਨ ਵੀ ਕਿਸੇ ਬਣੇ-ਬਣਾਏ ਰਾਜਮਾਰਗ ਵਰਗਾ ਸੁਖਾਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ
ਹਰ ਮੋੜ 'ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ
ਦੇ ਰਸਤੇ ਖੁਦ ਤਲਾਸ਼ੇ ਅਤੇ ਬਣਾਏ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਰਲੇਖ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਦਿੰਦਾ
ਹੈ ਕਿ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਦਰਲਾ ਸਫ਼ਰ ਕਿੰਨਾ ਕਠਿਨ ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਜੀਵਨੀ ਮੁੱਖ
ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋ ਭਾਗਾਂ (ਭਾਗ 1 ਅਤੇ ਭਾਗ 2) ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਲੇਖਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਬਚਪਨ, ਪੇਂਡੂ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮਾਹੌਲ
ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਚਿੰਤ ਕੌਰ ਆਪਣੇ ਪੇਂਡੂ
ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਚਿਤਰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀਆਂ ਅਤੇ
ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਹੌਲ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ 'ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ। ਪਿੰਡ ਦੇ
ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜ, ਕੁੜੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਾਜ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ
ਲਿਖਾਈ ਲਈ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਯਤਨਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇਸ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ
ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ
ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪੱਖਪਾਤ ਦੇ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ
ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤਸਵੀਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉੱਥੋਂ ਦੀਆਂ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਸੋਚਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਭਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨੂੰ ਬਹੁਤਾ ਮਹੱਤਵ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ।
ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਅਤੇ 'ਦੁਰਗਾ ਕਲੋਨੀ' ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਸੰਘਰਸ਼
ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਦਰਦਨਾਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹਿੱਸਾ ਉਹ ਹੈ ਜਦੋਂ
ਲੇਖਕ ਪੰਜਾਬ ਛੱਡ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨਗਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਸਲ
ਸੰਘਰਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਦੀ 'ਦੁਰਗਾ ਕਲੋਨੀ' ਬਸਤੀ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪਾਠਕ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ
ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਇਲਾਕਾ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ, ਗਰੀਬੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖਦਾਈ ਸੀ।
ਇੱਕ ਮੱਧਵਰਗੀ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਔਰਤ ਲਈ ਅਜਿਹੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਕਿਸੇ
ਅਗਨ-ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬਚਿੰਤ ਕੌਰ ਨੇ ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ ਦੇ ਉਸ ਦੌਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ
ਸੂਖਮਤਾ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਪੈਸੇ ਲਈ ਮੁਹਤਾਜ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ
ਸੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਅਤੇ
ਆਪਣੇ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਨੂੰ ਕਦੇ ਡਿੱਗਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।
ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਅਤੇ ਦਫ਼ਤਰੀ ਰਾਜਨੀਤੀ
ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਚਿੰਤ ਕੌਰ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਲਈ
ਲੰਮਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ, ਬਲਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ
ਦਫ਼ਤਰੀ ਮਾਹੌਲ, ਪੁਰਸ਼ ਸਹਿਕਰਮੀਆਂ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਅਤੇ ਇੱਕ
ਕੰਮਕਾਜੀ ਔਰਤ (Working Woman) ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦਿੱਕਤਾਂ
ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਚਿੱਤਰਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪੁਰਸ਼-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਦਮ 'ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚਰਿੱਤਰ-ਹੱਤਿਆਵਾਂ, ਈਰਖਾ ਅਤੇ ਦਫ਼ਤਰੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਬਚਿੰਤ ਕੌਰ ਨੇ ਇਸ ਕੌੜੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਨੰਗਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ
ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਵਿਰੁੱਧ ਵੀ ਨਿਡਰਤਾ ਨਾਲ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ।
ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੋਚ 'ਤੇ ਚੋਟ
'ਪਗਡੰਡੀਆਂ'
ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ
ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨਾਰੀਵਾਦੀ (Feminist) ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ। ਬਚਿੰਤ ਕੌਰ ਨੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਉਸ ਦੋਹਰੇ ਮਾਪਦੰਡ 'ਤੇ ਤਿੱਖਾ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਿਯਮ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ
ਤਣਾਅ, ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਅਸਫਲਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ
ਦੁਆਰਾ ਔਰਤ ਦੀ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ
ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇਹ ਜੀਵਨੀ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਔਰਤ ਲਈ ਆਪਣੀ
ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਬਚਾ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਕਿੰਨਾ ਮਹਿੰਗਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਰਾਹ ਚੁਣਦੀ ਹੈ।
ਬੇਬਾਕੀ, ਨਿਰਛਲਤਾ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ
ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਅਹਿਮ ਸ਼ਰਤ ਹੁੰਦੀ
ਹੈ—ਸੱਚਾਈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੇਖਕ ਆਪਣੀਆਂ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ
ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦਾ ਵਧਾ-ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਮੀਆਂ, ਭੁੱਲਾਂ ਜਾਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕੌੜੇ-ਮੰਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ 'ਪਗਡੰਡੀਆਂ' ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖੂਬੀ ਇਸਦੀ ਨਿਰਛਲਤਾ ਅਤੇ
ਪੂਰਨ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਹੈ।
ਬਚਿੰਤ ਕੌਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਨਾਕਾਮਯਾਬੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ, ਗਲਤੀਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਤਰੇੜਾਂ
ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਝਿਜਕ ਦੇ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਤਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਗੁਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ
ਨੂੰ 'ਕੁਝ ਹੱਡ-ਬੀਤੀ, ਕੁਝ ਜਗ-ਬੀਤੀ' ਦਾ ਇੱਕ ਅਨੋਖਾ ਸੁਮੇਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਠਕ
ਜਦੋਂ ਇਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ
ਦੂਰ ਦੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਹੀ ਸੱਚਾਈ
ਹੈ।
ਸਾਹਿਤਕ ਸਫ਼ਰ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ
ਇਸ ਜੀਵਨੀ ਵਿੱਚ ਬਚਿੰਤ ਕੌਰ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਣ
ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਘਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ-ਕਾਰਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਭੱਜ-ਦੌੜ ਵਿੱਚੋਂ ਸਮਾਂ ਕੱਢ ਕੇ ਉਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ
ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਉਹਨਾਂ
ਲਈ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਸ਼ੌਕ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਗੁਬਾਰ, ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਵੇਦਨਾ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਧਿਅਮ ਸੀ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਰਾਹੀਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ
ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਬਣ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ।
ਭਾਸ਼ਾ, ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਬਿਆਨ-ਢੰਗ
'ਪਗਡੰਡੀਆਂ'
ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਹੁਤ
ਹੀ ਸਰਲ, ਪ੍ਰਵਾਹਮਈ ਅਤੇ ਮੁਹਾਵਰੇਦਾਰ ਹੈ। ਬਚਿੰਤ ਕੌਰ
ਦੀ ਬਿਆਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਖਿੱਚ-ਪਾਊ ਤੱਤ ਹੈ ਜੋ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਪੰਨੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ
ਆਖਰੀ ਪੰਨੇ ਤੱਕ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਠੇਠਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ
ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਮਾਹੌਲ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਨੂੰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ
ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਬਿੰਬ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਢੁਕਵੇਂ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਭਾਵੁਕ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ
ਤਾਰਕਿਕ ਵੀ, ਜੋ ਪਾਠਕ ਦੇ ਦਿਲ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਦੋਵਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਅਸਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ
ਇਸ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਕੇਵਲ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ
ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਇਸਦੀ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕਤਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਮਹੱਤਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਭਾਰਤ
ਦੀਆਂ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ, ਮਰਾਠੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ
ਇਲਾਵਾ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਸਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਯੁਗੋਸਲਾਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ
ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਂ ਭਾਰਤੀ ਹੈ,
ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼
ਔਰਤ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼, ਉਸਦੀ ਪੀੜਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਪੂਰੀ
ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।
ਸਿੱਟਾ
ਨਿਸ਼ਕਰਸ਼ ਵਜੋਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਚਿੰਤ ਕੌਰ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ 'ਪਗਡੰਡੀਆਂ' ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਜਿਊਣ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰੇਰਨਾ-ਪੱਤਰੀ ਹੈ। ਇਹ
ਪੁਸਤਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਾਲਾਤ ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨੇ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਜੇਕਰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੱਚਾਈ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਇਰਾਦਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੱਡੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ
ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਅਣਮੁੱਲਾ
ਸਰਮਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ, ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਉੱਚਾ ਕਰਕੇ ਜਿਊਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀ
ਹੋਂਦ ਲਈ ਲੜਨ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਦਿੰਦਾ ਰਹੇਗਾ।
